Siêu âm thai nhiều lần: Tốn kém và nguy hiểm

[baden]

GS. TS Nguyễn Đức Vy, Chủ tịch Hội sản phụ khoa VN, cho biết: “Có một thực tế là nhiều bà mẹ mang thai rất “nghiện” siêu âm. Tôi đã từng gặp một số trường hợp thai hoàn toàn bình thường nhưng đến lúc sinh đã siêu âm thai tới 20 lần.

Dễ bị dị tật?

GS. TS Nguyễn Đức Vy, Chủ tịch Hội sản phụ khoa VN, cho biết: “Có một thực tế là nhiều bà mẹ mang thai rất “nghiện” siêu âm. Tôi đã từng gặp một số trường hợp thai hoàn toàn bình thường nhưng đến lúc sinh đã siêu âm thai tới 20 lần. Ngoài một vài lần bác sĩ chỉ định thì thai phụ tự động đến các phòng siêu âm của tư nhân - nơi được quảng cáo là máy móc hiện đại, hình ảnh rõ nét - để siêu âm. Trong khi đó, giá siêu âm ở đó khá đắt, từ 150.000 - 200.000 đồng/lần”.



Chị Hà, phố Lãn Ông (Hà Nội), cho biết ngay sau khi nghi ngờ có thai, chị đã đi siêu âm luôn nhưng do chưa nhìn rõ nên bác sĩ lại hẹn vào tuần thứ 6 quay lại. Nhưng thời điểm đó siêu âm chưa có tim thai nên chị lại được hẹn siêu âm vào tuần thứ 8 và sau đó là tuần thứ 12. Như vậy, chỉ trong 3 tháng đầu mang thai, chị Hà đã có tới 4 lần siêu âm và cho đến nay, khi đang mang bầu tháng thứ 8, số lần siêu âm của chị đã tới 9 lần.



Việc siêu âm thai quá nhiều không chỉ gây tốn kém cho thai phụ mà theo GS-TS Vy, nó còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Thai nhi được siêu âm bừa bãi, không hạn chế số lần, trọng lượng sau khi sinh ra thấp hơn hẳn những trường hợp siêu âm theo đúng quy định. Ngoài ra, đã có những nghiên cứu nêu ảnh hưởng lâu dài của siêu âm như nghe kém... song cũng có những nghiên cứu ngược lại cho thấy siêu âm không có hại cho bé và mẹ vì cường độ sóng âm rất thấp.



Tuy nhiên, có một thực tế rất đáng quan tâm là tỉ lệ dị tật ở thai nhi đang tăng lên trong những năm gần đây. Ngoài yếu tố môi trường, di truyền thì việc lạm dụng siêu âm có thể cũng là những yếu tố nguy cơ làm gia tăng tỉ lệ dị tật cho thai nhi. GS Vy cho hay hiện nay, tác hại lâu dài của siêu âm trong tiền sản đối với thai nhi chưa được chứng minh, nhưng không ai dám khẳng định rằng siêu âm là hoàn toàn vô hại đối với thai nhi. “Nhất là đối với những thai dưới 8 tuần tuổi - thời điểm mà các tổ chức thai đang được sắp xếp thì không ai dám chắc chắn rằng bất kỳ loại tia nào (trong đó có tia siêu âm) không ảnh hưởng đến sự hình thành của thai”, GS Vy nhấn mạnh.



Coi chừng siêu âm đa chiều



TS Lê Anh Tuấn, Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản T. Ư, cho biết siêu âm thai là một phương pháp thăm dò thai và chẩn đoán trước sinh rất hữu ích. Trong 9 tháng 10 ngày mang thai, nếu không có gì bất thường, thai phụ chỉ cần siêu âm 3 lần là đủ để biết bé có khỏe hay có dị tật gì không. Trường hợp đủ ngày sinh nhưng thai phụ vẫn không có dấu hiệu chuyển dạ, có thể siêu âm thêm lần thứ 4, thứ 5 để đánh giá quá trình chuyển dạ, khối lượng nước ối...



Ngoài kỹ thuật siêu âm 2 chiều, lâu nay, nhiều phòng khám tư nhân thường quảng bá về kỹ thuật 3 chiều, 4 chiều hiện đại giúp nhìn rõ hình ảnh thai nhi. Tuy nhiên, GS Vy khuyên không nên tin rằng 3 chiều tốt hơn 2 chiều.



Thông thường, người ta làm siêu âm 2 chiều, chỉ khi có nghi ngờ thì mới chuyển sang chức năng 3 chiều để xem thai có bị dị dạng không hoặc là những bất thường của thai trước khi sinh. “Còn phương pháp siêu âm 4 chiều thực chất cũng chỉ là siêu âm 3 chiều và hình ảnh động. Việc siêu âm giới tính hay lưu hình ảnh thai nhi vào VCD có thể khiến bà mẹ phải nằm lâu trong quá trình siêu âm, điều đó có nghĩa là tia bức xạ có thể nhiều đến mức gây hại cho cả mẹ và con”, GS Vy nhấn mạnh.



Theo NLĐ

[sunrise]

Không phải cứ siêu âm là phát hiện dị tật bào thai In Email

Tỷ lệ phát hiện dị tật thai trên siêu âm là 80-90%. Tuy nhiên, sản phụ cần phải đi siêu âm đúng thời điểm thai kỳ, tức là vào tuần 12 và 22 của thai kỳ thì mới phát hiện được dị tật thai, theo ThS. BS. Hà Tố Nguyên, Trưởng khoa Chẩn đoán Hình ảnh – BV Từ Dũ.

Cuối tháng năm vừa qua, một trẻ sơ sinh dính nhau ở huyện Ninh Giang - tỉnh Hải Dương. được điều trị tại BV Nhi Trung ương đã chết sau 19 ngày chào đời. Các chẩn đoán trước sinh cho thấy sản phụ mang song thai nhưng không phát hiện được bất thường. Rồi nhiều sản phụ tháng nào cũng muốn đi siêu âm để kiểm tra thai. Vậy, siêu âm có giá trị như thế nào trong sản khoa?

Trao đổi với phóng viên VietNamNet về vấn đề này, ThS. BS. Hà Tố Nguyên, Trưởng khoa Chẩn đoán Hình ảnh – BV Từ Dũ, cho biết, tỷ lệ phát hiện dị tật trên siêu âm là trên 80 - 90%. Điều quan trọng nhất, sản phụ phải đi khám thai đều đặn và siêu âm đúng thời điểm, tuần thứ 12 và 22.

ThS. BS Hà Tố Nguyên: Nhiều dị tật liên quan đến di truyền, như em bé sinh ra bị hội chứng Down, trên siêu âm có thể không thấy bất cứ một dấu hiệu gì. Hay những liên quan đến hội chứng hiếm, biến dạng liên quan đến di truyền mà do đột biến gien.

Những dị tật này có thể có bất thường, nhưng quá nhỏ, trên siêu âm không thể phát hiện ra. Ví dụ, trên siêu âm nhìn con mắt hơi xếch xếch chút xíu, cái cằm hơi nhỏ, tai đóng thấp nhưng trong tư thế em bé gập người thì rất khó chẩn đoán…

Rồi những bất thường do em bé bị rối loạn chuyển hoá, hay thiếu một men nào đó trong quá trình phát triển cũng rất khó phát hiện qua siêu âm.

Thứ đến, có những dị tật rất khó dùng siêu âm chẩn đoán, như dị tật tim. Không phải bất cứ một dị tật nào, các bác sĩ cũng có thể chẩn đoán qua siêu âm. Trong nhiều nghiên cứu lớn đa trung tâm trên thế giới, tỷ lệ phát hiện dị tật tim bằng siêu âm chỉ có khoảng 50 – 60%.

Ngoài ra, thông thường thai dị tật kèm theo với thiếu nước ối nên rất hạn chế cho việc khảo sát dị tật thai. Đó là chưa kể đến khả năng của người đọc siêu âm cũng góp phần quan trọng.

Bên cạnh đó, ở những nơi không có điều kiện, trang thiết bị cũ cũng rất khó phát hiện nhiều dị tật ở thai. Do đó, tỷ lệ dị tật thai được phát hiện bằng siêu âm chiếm khoảng 80% - 90%.

- PV: Kết quả siêu âm không phải là tuyệt đối, ngoài một số mặt hạn chế do loại dị tật và máy móc thì kết quả siêu âm còn bị phụ thuộc bởi những yếu tố nào khác?

- Chưa kể, nhiều sản phụ không đi đúng thời điểm khám thai. Một chu kỳ bình thường, sản phụ thường phải đi siêu âm thai 12 tuần một lần. Khám thai lúc 12 tuần, các bác sĩ sẽ đo độ mờ da gáy để tầm soát hội chứng Down.

Giai đoạn thứ 2 là lúc thai được 22 tuần. Đây là thời điểm cũng vô cùng quan trọng, để các bác sĩ khảo sát hình thái học của em bé như: em bé có bị sứt môi hay không, bất thường tay – chân hay không, có dị tật tim hay không… Đó là thời điểm tam cá nguyệt giữa rất quan trọng để khảo sát về bất thường cấu trúc.

Tuy nhiên nhiều chị không nghĩ là quan trọng nên bỏ qua, để đến 8 tháng mới đến siêu âm.

- Nhiều khi các sản phụ nghĩ rằng, thai càng lớn thì càng dễ nhìn trên siêu âm…?

- Thật sự không phải như vậy. 5-6 tháng, sản phụ không đến siêu âm, mà đến vào tháng thứ 8 thì chắc chắn các bác sĩ không ở trong điều kiện tốt nhất để kiểm tra, nên có thể xảy ra sự sai sót.

Thai càng lớn, buồng ối càng chật chội. Em bé nằm co cụm lại. Tay chân lúc nào cũng nắm chặt, mặt cúi xuống. Tay không đếm đủ năm ngón. Mặt nhiều khi bị gập xuống nên các bác sĩ không thể thấy được cái mặt hay mũi của em bé. Thai quá lớn khiến cho xương sườn cũng lớn và dày nên che khuất khiến rất khó khảo sát được trái tim. Hay như trong thời điểm 12 tuần thai, thời điểm duy nhất của thai kỳ để đo độ mờ da gáy tầm soát bệnh, thì sản phụ lại không đi. Những đứa trẻ có hội chứng Down thường có da gáy dày. Sau 14 tuần, dấu hiệu này biến mất. Nếu sản phụ đến vào tuần thứ 14 rưỡi hay tuần thứ 15, thì các bác sĩ không thể khảo sát được.

Cần hiểu, siêu âm không phải là mắt thần để thấy hết mọi chuyện...

- PV: Như bác sĩ đã nói, sản phụ cần phải đi siêu âm đúng thời điểm đặc biệt là vào tuần thứ 12 và tuần thứ 22. Ngoài siêu âm, chúng ta còn có phương pháp nào giúp các bà mẹ biết được tình trạng thai của mình không? Vì giữa 3 và 6 tháng rất khác nhau, nếu có gì bất thường, rất khó bỏ thai?

- Mỗi thời điểm sẽ giúp khảo sát một vấn đề khác nhau. Ví dụ, 12 tuần sẽ đo độ mờ da gáy, đơn thai hay song thai, thai nằm trong tử cung hay không, thai sống, tim thai tốt không, một số cấu trúc của em bé...

Thời điểm 22 tuần sẽ khảo sát lại chi tiết. Lúc đó, thai đủ lớn để có thể nhìn thấy hầu hết cấu trúc của em bé. Sau đó là siêu âm khi thai được 32 tuần trước khi sinh.

Nói chung siêu âm là vô hại. Tuy nhiên, nếu sản phụ đi làm siêu âm nhiều lần nhưng không đúng chỉ định, không đúng thời điểm, nhiều khi vừa tốn tiền vừa mất thời gian mà có thể không phát hiện được dị tật thai.

Nói về vấn đề thai, thứ nhất cần thực hiện siêu âm, thứ 2 là xét nghiệm máu - sinh hoá máu mẹ. (Xét nghiệm máu mẹ giúp sàng lọc những bất thường về di truyền). Thứ ba là xét nghiệm chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau để kiểm tra di truyền của em bé bằng cách chẩn đoán bộ nhiễm sắc thể. Đó là bộ ba luôn luôn đi với nhau: siêu âm – sinh hóa – di truyền.

Sau đó, một nhóm bác sĩ gồm chuyên khoa siêu âm, sản khoa và di truyền sẽ có hội chẩn tiền sản, xem xét để đánh giá tình trạng thai: nên giữ, hay bỏ thai và bỏ thai bằng cách nào…

- Hiện nay, có nhiều sản phụ đã sử dụng các phương tiện siêu âm ba chiều, bốn chiều để ghi hình ra đĩa CD ngay từ khi con còn trong bụng mẹ. Xin bác sĩ cho biết tính vượt trội của siêu âm ba chiều, bốn chiều so với siêu âm hai chiều?

- Tất nhiên một máy siêu âm hai chiều tốt vẫn có thể khảo sát được cấu trúc của em bé. Nhưng siêu âm ba chiều, bốn chiều (ba chiều thêm chiều thời gian, nghĩa là hình ảnh siêu âm động) có những ưu điểm hơn.

Lâu nay, đơn thuần nói đến siêu âm ba chiều – bốn chiều để chụp cái mặt em bé nhằm tăng tình cảm mẹ con cho sản phụ, thì không phải là giá trị đích thực của nó.

Người ta thường đề cập nhiều đến chẻ vòm bên trong mà siêu âm hai chiều không thấy, nhưng siêu âm ba chiều – bốn chiều có thể giúp các bác sĩ phát hiện ra. Bên ngoài môi bình thường, nhưng bên trong vòm họng bị chẻ…

Thậm chí, các bác sĩ chuyên ngành hiện đang nói đến vấn đề siêu âm ba chiều – bốn chiều trong khảo sát tim thai, trong khảo sát cấu trúc não, trong khảo sát những chức năng của phổi, đánh giá những hệ cơ…

Tuy nhiên, những vấn đề này đòi hỏi không chỉ có cái máy mà vấn đề người làm cũng rất quan trọng, phải nắm được kỹ thuật thì mới chẩn đoán được các vấn đề đó. Người ta càng ngày càng tìm ra được những ưu việt của siêu âm ba chiều – bốn chiều, nhưng đó là kỹ thuật cao mà không phải người nào cũng làm được.

- Xin cảm ơn bác sĩ

Hương Cát

Theo Vietnamnet

[sunrise]

Những ảnh hưởng của siêu âm khi mang thai In Email
Siêu âm giúp các bác sĩ kiểm tra chính xác được tình trạng sức khỏe của thai nhi nhưng siêu âm quá nhiều, không vì một lý do y học nào cả thì sẽ gây hại hơn là có lợi.

Trước đó, cũng có những bằng chứng cho thấy sóng siêu âm có tác động nhất định lên bào thai. Năm 1993, một nghiên cứu công bố trên tạp chí danh tiếng The Lancet cũng cho thấy các siêu âm tăng nguy cơ thuận tay trái ở bào thai.

Hai nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng những trẻ được theo dõi thường xuyên bằng siêu âm có nhiều nguy cơ sinh ra với trọng lượng cơ thể bé hoặc chậm biết nói nhưng ngược lại, một nghiên cứu khác lại chỉ ra rằng các trẻ này có được kết quả tốt trong các bài kiểm tra ngôn ngữ.

Trong nghiên cứu mới nhất được công bố trên tạp chí PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences), một nhóm các nhà khoa học trường Đại học Yale, bang Connecticut (Mỹ) vừa mới phát hiện ra rằng các phôi chuột bị rối loạn phát triển thần kinh do sóng siêu âm khi tiến hành siêu âm liên tục, trong thời gian chuột mẹ mang thai.

Sự phát triển của não là một quá trình phức tạp và yếu ớt. Bác sỹ Pasko Rakic, thuộc Khoa sinh học thần kinh của trường Đại học Yale đã cho thấy: các sóng siêu âm gây rối loạn một quá trình gọi là “di trú thần kinh” (các dây neuron di chuyển về những vị trí đã định).

“Để vỏ não phát triển và hoạt động bình thường, điều quan trọng là quá trình di cư của các neuro phải được diễn ra trong các điều kiện tốt. Ở các phôi chuột thường được siêu âm trong thời gian khá dài, chúng tôi đã quan sát thấy một số lượng nhất định các neuro đã không di chuyển về đúng vị trí của chúng”, bác sỹ Rakic giải thích.

Các nhà nghiên cứu khẳng định rằng nghiên cứu này mới chỉ tiến hành trên chuột nên đến này, chưa thể khẳng định các sóng siêu âm có ảnh hưởng như thế nào lên phôi người.

Trên thực tế, phôi người có não lớn và cô đặc hơn não của phôi chuột. Các kết quả nghiên cứu trên không có nghĩa là các sóng siêu âm nguy hiểm đối với bào thai nhưng tốt nhất cần thận trọng giảm tần suất siêu âm tới mức tối thiểu trong thời gian mang thai, tức là chỉ cần 3 lần trong cả quá trình mang thai.



Theo Ngọc Nhàn

(Dân trí)

[linhmoi]

Phát hiện bất thường hệ thần kinh thai nhi bằng phương pháp mới

Chẩn đoán trước sinh ở Việt Nam vừa có một bước tiến quan trọng khi lần đầu tiên, Trung tâm chẩn đoán trước sinh - Bệnh viện phụ sản Trung ương cùng Trung tâm chẩn đoán hình ảnh HANDIC – Bệnh viện Tim Hà Nội đưa vào sử dụng kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại và hiệu quả. Đó là phát hiện chính xác những bất thường hệ thần kinh thai nhi bằng phương pháp chụp cộng hưởng từ (MRI) với từ lực 1.5 Tesla mà những phương tiện chẩn đoán trước sinh khác hạn chế đánh giá trực tiếp tổn thương.

Khẳng định giá trị tối ưu cho chẩn đoán trước sinh

Hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) bất sản thể trai ở não thai nhi.
Trên hình ảnh siêu âm thai ở tuần thứ 34 của sản phụ Trần Thị H., 35 tuổi (Yên Bái) cho thấy các bộ phận của thai nhi phát triển bình thường tuy nhiên có những dấu hiệu bất thường không rõ ràng trong sọ não. Để xác định chính xác thương tổn trong não của thai nhi này, BS. Đinh Hiền Lê, Trung tâm chẩn đoán trước sinh - Bệnh viện Phụ sản Trung ương quyết định cho sản phụ chụp cộng hưởng từ 1.5 Tesla.

ThS. Phạm Hữu Khuyên - Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Việt Đức, người trực tiếp thực hiện kỹ thuật này cho biết, hình ảnh thai nhi trên chụp cộng hưởng từ cho thấy thai nhi bị giãn não thất hai bên và bị bất sản thể trai (thể trai là một thành phần quan trọng của não, có chức năng liên kết 2 bán cầu đại não). Đây là một dị tật nặng ở hệ thần kinh trung ương, trẻ sinh ra có nguy cơ thiểu năng trí tuệ. Từ kết quả này, các bác sĩ sẽ tư vấn để gia đình bệnh nhân quyết định có bỏ thai hay không. Hiện đã có 8 trường hợp thai nhi nghi ngờ tổn thương hệ thần kinh trên siêu âm được phát hiện chắc chắn bằng phương pháp mới này. Hầu hết đây là những trường hợp có nang dưới màng nhện, thoát vị màng tủy cột sống.

Theo các chuyên gia về chẩn đoán trước sinh, về chẩn đoán hình ảnh thì siêu âm và các xét nghiệm đến nay vẫn là các phương pháp cơ bản phát hiện bất thường thai nhi, tuy nhiên với dị tật hệ thần kinh lại rất khó phát hiện chính xác. Nếu như các dị tật khác như sứt môi hở hàm ếch, xương khớp... thậm chí là bệnh tim bẩm sinh có thể khắc phục được sau sinh bằng phẫu thuật nhưng với nhiều dị tật thần kinh thì không thể điều trị được, những đứa trẻ này ra đời sẽ trở thành người thực vật hoặc kém phát triển trí tuệ, trở thành gánh nặng của xã hội và áp lực cuộc sống cho nhiều gia đình. Ở nước ta, chụp cộng hưởng được đưa vào sử dụng từ cách đây 10 năm nhưng đều là những máy có từ lực thấp, chỉ khoảng 0.2 Tesla, do vậy rất hạn chế trong thăm khám sản khoa do thời gian thăm khám dài, thai nhi luôn chuyển động nên gây ra các nhiễu ảnh vì vậy rất khó phát hiện được những bất thường nói chung và bất thường ở hệ thần kinh thai nhi nói riêng. Với sự xuất hiện của máy cộng hưởng từ siêu dẫn, có từ lực cao 1.5 Tesla với các chuỗi xung nhanh như HASTE hay RARE cho phép thăm khám trong thời gian rất ngắn (dưới 20s trong một chuỗi xung) nên hạn chế rất nhiều hình ảnh nhiễu do cử động của thai nhi, khắc phục được những hạn chế của các kỹ thuật chẩn đoán trước sinh khác, rất có giá trị đánh giá hệ thần kinh của thai nhi. Đặc biệt là 100% dị tật thai nhi được phát hiện trên siêu âm thì đều thấy ở chụp cộng hưởng từ, nhưng có tới 50% dị tật thấy ở cộng hưởng từ mà không phát hiện được bằng siêu âm.

An toàn cho sự phát triển của thai nhi

ThS. Lê Tuấn Linh, Giảng viên bộ môn Chẩn đoán hình ảnh –Trường Đại học Y Hà Nội, một trong những bác sĩ trực tiếp tham gia thực hiện kỹ thuật này cho biết, khác với những kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác là dùng tia X như chụp Xquang, chụp CT-Scanner thì cộng hưởng từ sử dụng từ trường, do vậy không ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi và sức khỏe của sản phụ thời kỳ thai nghén. ThS. Phạm Hữu Khuyên cũng khẳng định đây là phương pháp mới nhất của chẩn đoán trước sinh ở Việt Nam nhưng trên thế giới, người ta đã sử dụng nhiều năm qua và chưa hề ghi nhận bất cứ một trường hợp nào ảnh hưởng đến sự phát triển của thai. Tuy nhiên để có được tính an toàn cao nhất thì cộng hưởng từ được chỉ định cho những trường hợp tuổi thai từ tuần thứ 13 trở đi.

Theo ThS. Linh, ưu thế tuyệt đối trong chẩn đoán trước sinh của máy cộng hưởng từ 1.5 Tesla là trên hệ thần kinh trung ương, có tính khách quan và chính xác cao kể cả với những tổn thương nhỏ. Nếu có những phát hiện rõ ràng bất thường ở não, tủy sống trên siêu âm thì vẫn nên chụp cộng hưởng từ để có thể đánh giá kỹ hơn các bất thường phối hợp vì thông thường dị tật hệ thần kinh thường đi kèm nhau, như giãn não thất bên thì có thể kèm theo bất thường thể trai, dị tật vùng hố sau-tiểu não... Không chỉ phát hiện những bất thường của thần kinh trung ương mà kỹ thuật này còn phát hiện chính xác nhất những tổn thương của các bộ phận khác như nội tạng thai nhi, đặc biệt là thận, phổi, thoát vị cơ hoành..., kết quả có được sẽ giúp cho các bác sĩ và gia đình bệnh nhân chuẩn bị những điều kiện sớm và tốt nhất để điều trị cho trẻ ngay khi ra đời.

BS. Đinh Hiền Lê cho biết, mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong sản khoa và nhận thức của những người làm mẹ song hằng năm ở Việt Nam vẫn còn rất nhiều trẻ dị tật ra đời. Nguyên nhân của bất thường thai sản có thể do phóng xạ, tác dụng phụ của thuốc điều trị, bất thường nhiễm sắc thể, nhiễm độc hóa chất, virut (cúm, thủy đậu, rubella...)... trong đó dị tật hệ thần kinh là một trong những dị tật nặng nhất, khó phát hiện nhất và ít có cơ hội điều trị được. Vì vậy ứng dụng chụp cộng hưởng từ 1.5 Tesla vào chẩn đoán trước sinh để phát hiện chính xác những bất thường ở não, tủy thực sự là bước tiến nhiều giá trị cho người bệnh.

Lê Hảo-SK và ĐS