sunrise
01-01-09, 04:52 PM
Dị ứng thực phẩm
[Only registered and activated users can see links]
Khi sử dụng một thực phẩm nào đó, ngay cả khi hấp thụ một lượng rất nhỏ, cơ thể có thể bị các phản ứng dị ứng, chẳng hạn nổi mẩn ở da, chảy mũi hay ngứa mắt. Loại thực phẩm có thể gây phản ứng dị ứng được gọi là dị nguyên thực phẩm, thường là thành phần protein (đạm) trong thực phẩm.
Dị ứng thực phẩm là một phản ứng bất thường đối với thực phẩm, được kích hoạt bởi hệ miễn dịch của cơ thể. Phản ứng dị ứng với thực phẩm có thể nhẹ và thoáng qua, nhưng đôi khi gây ra tình trạng bệnh lý trầm trọng, thậm chí tử vong.
Các phản ứng bất lợi của cơ thể với thực phẩm có thể được chia thành hai loại. Loại thứ nhất là phản ứng bất lợi đối với thực phẩm qua trung gian miễn dịch. Các phản ứng này bao gồm các rối loạn được dàn xếp bởi các kháng thể globulin miễn dịch IgE, có thể xuất hiện trong hoặc ngay sau khi sử dụng thức ăn gây dị ứng. Nếu các phản ứng này được dàn xếp bởi không phải các kháng thể globulin miễn dịch IgE, thì có thể xuất hiện vài giờ sau đó.
Loại thứ nhì là không dung nạp thức ăn. Các phản ứng loại này bao gồm mọi đáp ứng bất lợi với thức ăn hay thực phẩm bổ sung mà không bị dàn xếp bởi hệ miễn dịch. Tuy nhiên, các triệu chứng biểu hiện của loại này cũng có thể giống như của loại dị ứng thức ăn. Không dung nạp thức ăn thường gặp nhất là không dung nạp lactose (thường có trong sữa).
Ở người lớn, những thực phẩm là những chất kích hoạt phản ứng dị ứng thường gặp nhất bao gồm:
• Hải sản, bao gồm cá (đặc biệt là cá biển như cá nóc, cá ngừ), tôm, cua, sò, ốc.
• Đậu phộng (lạc).
• Quả óc chó (tương tự hạt dẻ).
• Trứng.
Ở trẻ em, những thực phẩm thường gây dị ứng là trứng, sữa (đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ), đậu phộng, đậu nành (đỗ tương), lúa mì, quả óc chó.
Theo các khảo sát ở Hoa Kỳ, tỷ lệ dân số bị dị ứng thực phẩm được ước tính là khoảng 6% ở trẻ em và 3,7% ở người lớn. Theo một vài công trình nghiên cứu đã được công bố, tỷ lệ trẻ em bị dị ứng với các thực phẩm như sau: sữa bò 2,5%; trứng 1,3%; đậu phộng 0,8%; lúa mì 0,4%; đậu nành 0,4%.
Triệu chứng biểu hiện của dị ứng thực phẩm có thể là một hay nhiều biểu hiện dưới đây:
• Nổi mẩn đỏ ở da, có thể có ngứa kèm theo. Mẩn đỏ thường mất đi trong vài ngày. Một số trường hợp có thể tồn tại rất lâu, gọi là viêm da dị ứng.
• Ngứa mũi và mắt, hắt hơi và chảy nước mũi, có thể có các triệu chứng của hen suyễn như ho, khò khè, nặng ngực và khó thở.
• Ngứa và sưng quanh môi và miệng, đặc biệt khi môi và miệng tiếp xúc trực tiếp với thức ăn.
• Buồn nôn, đau kiểu chuột rút, phù nề, nôn mửa và tiêu chảy.
Phản ứng phản vệ nặng là biểu hiện trầm trọng nhất của dị ứng thực phẩm, có thể dẫn đến tử vong. Các triệu chứng đặc hiệu đã được thấy trong phản ứng phản vệ do thực phẩm có mối liên quan với da, hệ tiêu hóa và hệ hô hấp. Các triệu chứng thường gặp là ngứa vùng hầu họng, phù mạch (chẳng hạn phù thanh quản), cò cử, khó phát âm, ho, khó thở, khò khè, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, bừng mặt, mẩn ngứa. Tử vong xảy ra khi có sự phối hợp nhiều biến cố: phù thanh quản trầm trọng, co thắt phế quản không hồi phục, hạ huyết áp khó hồi phục.
Theo báo cáo của khoa Cấp cứu Bệnh viện Mayo (Hoa Kỳ) thì có khoảng một phần ba số bệnh nhân bị phản ứng phản vệ nhập viện có nguyên nhân là do dị ứng thực phẩm. Dù mọi thứ thực phẩm gây dị ứng đều có thể gây phản ứng phản vệ, nhưng đậu phộng, quả óc chó và đồ hải sản là những thức ăn thường gây phản ứng phản vệ trầm trọng do thức ăn nhất.
Các yếu tố nguy cơ của phản ứng phản vệ đe dọa tử vong do thức ăn bao gồm: bệnh nhân đã mắc bệnh hen suyễn, nhất là những bệnh nhân bị hen suyễn nhưng không được kiểm soát tốt; trước đây đã bị phản ứng phản vệ do thực phẩm; không phát hiện được những triệu chứng sớm của phản vệ; chậm hoặc không dùng những thuốc cấp cứu để điều trị những trường hợp dị ứng thực phẩm.
Việc chẩn đoán dị ứng thực phẩm thường khó khăn, được thực hiện bằng sự phối hợp điều tra bệnh sử của bệnh nhân với việc khám lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh học để phát hiện các kháng thể IgE đặc hiệu với thức ăn (tại TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Y khoa Medic có thực hiện xét nghiệm này) hoặc các thử nghiệm trên da khác.
Dự phòng dị ứng thực phẩm là rất quan trọng, vì nếu xảy ra dị ứng thực phẩm nặng như phản ứng phản vệ thì việc điều trị thường khó khăn, tốn kém và kết quả không phải bao giờ cũng tốt đẹp. Sau đây là vài chỉ dẫn dự phòng dị ứng thực phẩm:
• Mọi người cần có hiểu biết về thực phẩm gây dị ứng và biểu hiện của dị ứng thực phẩm.
• Tránh sử dụng những thực phẩm mà bản thân đã bị dị ứng, kể cả tránh tiếp xúc qua da hay hít chúng.
• Xác nhận các triệu chứng sớm của phản ứng dị ứng. Ghi nhớ các triệu chứng biểu hiện lâm sàng thường gặp ở dị ứng thực phẩm trên da, trong hệ tiêu hóa và hệ hô hấp.
• Lưu ý rằng giữa các loại thực phẩm “gần gũi nhau” có thể gây phản ứng chéo, nghĩa là khi dị ứng với thực phẩm này thì dễ bị dị ứng với thực phẩm “gần gũi” kia. Chẳng hạn khả năng gây phản ứng chéo giữa sữa bò và thịt bò là 10% (nếu bị dị ứng với sữa bò thì có nguy cơ dị ứng với thịt bò là 10%), giữa trứng và thịt gà là dưới 5%, giữa sữa bò và sữa dê là hơn 90%, giữa các loại cá là hơn 50%, giữa đậu phộng và các hạt họ đậu dưới 10%, giữa đậu nành và các hạt họ đậu là 5%, giữa lúa mì và các hạt ngũ cốc khác là 25%.
Theo BS. NGUYỄN HOÀNG QUÂN
Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần
[Only registered and activated users can see links]
Khi sử dụng một thực phẩm nào đó, ngay cả khi hấp thụ một lượng rất nhỏ, cơ thể có thể bị các phản ứng dị ứng, chẳng hạn nổi mẩn ở da, chảy mũi hay ngứa mắt. Loại thực phẩm có thể gây phản ứng dị ứng được gọi là dị nguyên thực phẩm, thường là thành phần protein (đạm) trong thực phẩm.
Dị ứng thực phẩm là một phản ứng bất thường đối với thực phẩm, được kích hoạt bởi hệ miễn dịch của cơ thể. Phản ứng dị ứng với thực phẩm có thể nhẹ và thoáng qua, nhưng đôi khi gây ra tình trạng bệnh lý trầm trọng, thậm chí tử vong.
Các phản ứng bất lợi của cơ thể với thực phẩm có thể được chia thành hai loại. Loại thứ nhất là phản ứng bất lợi đối với thực phẩm qua trung gian miễn dịch. Các phản ứng này bao gồm các rối loạn được dàn xếp bởi các kháng thể globulin miễn dịch IgE, có thể xuất hiện trong hoặc ngay sau khi sử dụng thức ăn gây dị ứng. Nếu các phản ứng này được dàn xếp bởi không phải các kháng thể globulin miễn dịch IgE, thì có thể xuất hiện vài giờ sau đó.
Loại thứ nhì là không dung nạp thức ăn. Các phản ứng loại này bao gồm mọi đáp ứng bất lợi với thức ăn hay thực phẩm bổ sung mà không bị dàn xếp bởi hệ miễn dịch. Tuy nhiên, các triệu chứng biểu hiện của loại này cũng có thể giống như của loại dị ứng thức ăn. Không dung nạp thức ăn thường gặp nhất là không dung nạp lactose (thường có trong sữa).
Ở người lớn, những thực phẩm là những chất kích hoạt phản ứng dị ứng thường gặp nhất bao gồm:
• Hải sản, bao gồm cá (đặc biệt là cá biển như cá nóc, cá ngừ), tôm, cua, sò, ốc.
• Đậu phộng (lạc).
• Quả óc chó (tương tự hạt dẻ).
• Trứng.
Ở trẻ em, những thực phẩm thường gây dị ứng là trứng, sữa (đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ), đậu phộng, đậu nành (đỗ tương), lúa mì, quả óc chó.
Theo các khảo sát ở Hoa Kỳ, tỷ lệ dân số bị dị ứng thực phẩm được ước tính là khoảng 6% ở trẻ em và 3,7% ở người lớn. Theo một vài công trình nghiên cứu đã được công bố, tỷ lệ trẻ em bị dị ứng với các thực phẩm như sau: sữa bò 2,5%; trứng 1,3%; đậu phộng 0,8%; lúa mì 0,4%; đậu nành 0,4%.
Triệu chứng biểu hiện của dị ứng thực phẩm có thể là một hay nhiều biểu hiện dưới đây:
• Nổi mẩn đỏ ở da, có thể có ngứa kèm theo. Mẩn đỏ thường mất đi trong vài ngày. Một số trường hợp có thể tồn tại rất lâu, gọi là viêm da dị ứng.
• Ngứa mũi và mắt, hắt hơi và chảy nước mũi, có thể có các triệu chứng của hen suyễn như ho, khò khè, nặng ngực và khó thở.
• Ngứa và sưng quanh môi và miệng, đặc biệt khi môi và miệng tiếp xúc trực tiếp với thức ăn.
• Buồn nôn, đau kiểu chuột rút, phù nề, nôn mửa và tiêu chảy.
Phản ứng phản vệ nặng là biểu hiện trầm trọng nhất của dị ứng thực phẩm, có thể dẫn đến tử vong. Các triệu chứng đặc hiệu đã được thấy trong phản ứng phản vệ do thực phẩm có mối liên quan với da, hệ tiêu hóa và hệ hô hấp. Các triệu chứng thường gặp là ngứa vùng hầu họng, phù mạch (chẳng hạn phù thanh quản), cò cử, khó phát âm, ho, khó thở, khò khè, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, bừng mặt, mẩn ngứa. Tử vong xảy ra khi có sự phối hợp nhiều biến cố: phù thanh quản trầm trọng, co thắt phế quản không hồi phục, hạ huyết áp khó hồi phục.
Theo báo cáo của khoa Cấp cứu Bệnh viện Mayo (Hoa Kỳ) thì có khoảng một phần ba số bệnh nhân bị phản ứng phản vệ nhập viện có nguyên nhân là do dị ứng thực phẩm. Dù mọi thứ thực phẩm gây dị ứng đều có thể gây phản ứng phản vệ, nhưng đậu phộng, quả óc chó và đồ hải sản là những thức ăn thường gây phản ứng phản vệ trầm trọng do thức ăn nhất.
Các yếu tố nguy cơ của phản ứng phản vệ đe dọa tử vong do thức ăn bao gồm: bệnh nhân đã mắc bệnh hen suyễn, nhất là những bệnh nhân bị hen suyễn nhưng không được kiểm soát tốt; trước đây đã bị phản ứng phản vệ do thực phẩm; không phát hiện được những triệu chứng sớm của phản vệ; chậm hoặc không dùng những thuốc cấp cứu để điều trị những trường hợp dị ứng thực phẩm.
Việc chẩn đoán dị ứng thực phẩm thường khó khăn, được thực hiện bằng sự phối hợp điều tra bệnh sử của bệnh nhân với việc khám lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh học để phát hiện các kháng thể IgE đặc hiệu với thức ăn (tại TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Y khoa Medic có thực hiện xét nghiệm này) hoặc các thử nghiệm trên da khác.
Dự phòng dị ứng thực phẩm là rất quan trọng, vì nếu xảy ra dị ứng thực phẩm nặng như phản ứng phản vệ thì việc điều trị thường khó khăn, tốn kém và kết quả không phải bao giờ cũng tốt đẹp. Sau đây là vài chỉ dẫn dự phòng dị ứng thực phẩm:
• Mọi người cần có hiểu biết về thực phẩm gây dị ứng và biểu hiện của dị ứng thực phẩm.
• Tránh sử dụng những thực phẩm mà bản thân đã bị dị ứng, kể cả tránh tiếp xúc qua da hay hít chúng.
• Xác nhận các triệu chứng sớm của phản ứng dị ứng. Ghi nhớ các triệu chứng biểu hiện lâm sàng thường gặp ở dị ứng thực phẩm trên da, trong hệ tiêu hóa và hệ hô hấp.
• Lưu ý rằng giữa các loại thực phẩm “gần gũi nhau” có thể gây phản ứng chéo, nghĩa là khi dị ứng với thực phẩm này thì dễ bị dị ứng với thực phẩm “gần gũi” kia. Chẳng hạn khả năng gây phản ứng chéo giữa sữa bò và thịt bò là 10% (nếu bị dị ứng với sữa bò thì có nguy cơ dị ứng với thịt bò là 10%), giữa trứng và thịt gà là dưới 5%, giữa sữa bò và sữa dê là hơn 90%, giữa các loại cá là hơn 50%, giữa đậu phộng và các hạt họ đậu dưới 10%, giữa đậu nành và các hạt họ đậu là 5%, giữa lúa mì và các hạt ngũ cốc khác là 25%.
Theo BS. NGUYỄN HOÀNG QUÂN
Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần