linhmoi
09-12-08, 12:43 PM
Giới thiệu về y tế công cộng Pháp
Tác giả : TS. BS. PHẠM NĂNG CƯỜNG
Nhiều người trong chúng ta, kể cả không ít cán bộ y tế thường hiểu chưa đầy đủ về y tế công cộng (YTCC - Public Health), cho rằng đó là các nội dung mà y tế phải quan tâm ở những nơi công cộng như bến tàu, xe, sân bay, bể bơi... Lại cũng không ít người nhầm với y tế cộng đồng (Community - Health) - là những nội dung chăm sóc sức khỏe cho một cộng đồng dân cư cụ thể như bản, làng, phường, xã. Nhân dịp được tìm hiểu về YTCC Pháp, cũng như qua tham khảo một cuốn sách giá trị về YTCC Pháp (Tái bản lần thứ 3 năm 1998 tại Paris do 4 tác giả nổi tiếng biên soạn: A. Levy, M.Cazaban, J. Duffour và R. Jourdan), xin chia sẻ cùng bạn đọc một số thông tin mà ta có thể học tập và áp dụng.
YTCC là tổ chức y tế của Nhà nước, không phải là y tế tư nhân. Ví dụ Bộ Y tế nước ta hay mọi quốc gia khác đều được gọi là Ministry of Public Health. Hệ thống tổ chức y tế mỗi nước phụ thuộc ở hệ thống chính trị và tổ chức hành chính nước đó, nhưng đều có chung một mục tiêu hoạt động gồm 4 mặt sau:
1. Giáo dục, động viên sức khỏe (Health Education, Health Promotion). Ví dụ: Giáo dục sức khỏe sinh sản cho nữ, trong đó có vệ sinh thai sản cho các bà mẹ để sinh ra những trẻ khỏe mạnh, thông minh; Hay giáo dục lối sống lành mạnh, vệ sinh, khoa học cho tuổi trẻ học đường để đào tạo cho quốc gia những công dân khỏe mạnh toàn diện, sống có ích cho bản thân, gia đình và xã hội.
2. Dự phòng (Prevention), như tiêm chủng, thực hiện 4 diệt (ruồi, muỗi, chuột, bọ), vệ sinh môi trường, cung cấp đủ nước sạch, thực phẩm sạch, tạo nơi ở, trường học, nơi sản xuất sáng sủa, có không khí trong lành, an toàn. Tạo cho các bệnh viện khung cảnh thoải mái để các em không sợ khi tới đó. Mục tiêu của công tác này là giúp người chưa mắc bệnh thêm khỏe mạnh, tránh được các nguy cơ bệnh tật; đồng thời giúp những người bệnh mau lành, không có nguy cơ tái phát.
3. Chữa trị (Treatment, Curation): Khi mắc phải bệnh tật hay tai nạn, cần được phát hiện sớm, tìm nguyên nhân để chữa trị kịp thời, đạt hiệu quả nhanh, giảm tối đa sự độc hại do thuốc gây ra, giúp bệnh nhân mau lành bệnh. Coi trọng việc chữa bệnh không dùng thuốc. Riêng về thuốc, phải đặt vấn đề an toàn lên hàng đầu rồi sau đó mới tới tính hữu hiệu.
4. Phục hồi chức năng (Rehabilitation): Sau khi chữa trị, nếu còn để lại một số di chứng cho bệnh nhân như: mù, câm, điếc, què, cụt, liệt, mất trí, giật cơ (bệnh Parkinson), cần có những bài tập hoặc chương trình trợ giúp đặc biệt để sớm đưa họ trở về với cộng đồng, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội.
4 mặt nói trên có quan hệ mật thiết, luôn bổ sung, hỗ trợ cho nhau.
Những vấn đề mà YTCC cần giải quyết
1. Sức khỏe với môi trường (Environmental - Health)
- Chống ô nhiễm không khí (khói, bụi, hơi khí độc).
- Chống ô nhiễm và làm cạn kiệt các nguồn nước sạch phục vụ sức khỏe và cuộc sống.
- Chống ô nhiễm do tiếng ồn và sự rung chuyển do con người gây ra, nhất là ở các đô thị và khu công nghiệp (như máy bay, xe cộ, nhà máy, loa phóng thanh...), gây tác hại tới sức khỏe, chủ yếu là sức khỏe tâm thần.
- Chống ô nhiễm các sóng điện từ, ví dụ điện thoại di động.
- Chống ô nhiễm các chất phóng xạ từ những lò phản ứng thuộc nhà máy hay các vụ thử vũ khí hạt nhân, các vụ đắm tàu có chuyên chở chất độc hại nguy hiểm; Kể cả việc thải rác bừa bãi xuống biển, trong đó có rác phóng xạ.
- Giải quyết tình trạng mật độ dân quá cao lâu dài hay đột xuất, gây các hậu quả xấu như tai nạn, ngộ độc, xả rác làm ô nhiễm môi trường (như các cuộc hành hương, biểu tình, thi đấu thể thao, liên hoan ca nhạc).
2. Tổ chức phòng chống các tai nạn: 3 loại chính là tai nạn sinh hoạt, tai nạn giao thông và tai nạn lao động.
3. Phòng chống ngộ độc: Rượu, thuốc lá, lạm dụng các loại thuốc ngủ, thuốc kích dục, thuốc ngừa thai, thuốc gây ảo giác, có thể dẫn tới nhiều hậu quả xấu về sức khỏe như gây quái thai, loạn trí, tử vong.
4. Công tác dự phòng
- Phòng chống các bệnh truyền nhiễm có thể gây thành dịch.
- Phòng chống các bệnh đặc biệt như HIV/AIDS, bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như lậu, giang mai, lao, viêm gan do virus, các bệnh do bệnh viện gây ra vì là nơi tập trung những mầm bệnh nguy hiểm nhất.
- Phòng bệnh tim và xơ vữa động mạch, các tai biến thường gặp ở lứa tuổi trung và cao niên.
- Phòng chống ung thư các loại.
- Phòng chống viêm phế quản mãn tính (do ô nhiễm không khí gây ra).
- Phòng chống các bệnh tâm thần, nhất là ở người cao tuổi.
5. Y tế xã hội
- Vấn đề chăm sóc sức khỏe cho các bà mẹ, gồm có sức khỏe sinh sản, vệ sinh thai sản, kế hoạch hóa gia đình, mối quan hệ giữa mẹ và con (Mother & Child Couple).
- Sức khỏe cho trẻ em (y tế nhà trẻ, mẫu giáo, trường học).
- Sức khỏe cho người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên cho cả 2 giới hay tuổi về hưu): Nhà chăm sóc người cao tuổi (Nursing home), bệnh viện cho người cao tuổi, vấn đề an sinh xã hội, bảo hiểm y tế.
- Sức khỏe cho người bị khuyết tật về thể chất, tâm thần do tai nạn, bệnh tật hoặc tuổi tác.
- Sức khỏe cho người sống không ổn định: Nhập cư trái phép, di tản do xung đột sắc tộc, trẻ bụi đời, người vô gia cư, người bị tạm giam...
6. An toàn thực phẩm, kể cả thực phẩm bổ sung (Food Supplements) dưới dạng thuốc như các vitamin, viên khoáng, sụn cá mập, viên sữa ong chúa, viên đạm...
7. Sức khỏe cho người từ các nước đang phát triển mới tới, trong đó mô hình bệnh tật và lối sống có nhiều khác biệt như: các bệnh nhiễm ký sinh trùng ruột, sốt rét, lao, sởi, uốn ván, bướu cổ; Các bệnh tiêu chảy do nhiễm khuẩn, HIV/AIDS, suy dinh dưỡng.
Tóm lại, qua những nội dung trên, chúng ta có thể hiểu một cách khái quát về YTCC. Ðể làm tốt công tác này, cần có sự chỉ đạo trực tiếp của Nhà nước, các cấp chính quyền, trách nhiệm của từng ngành (không chỉ riêng ngành y tế), sự phối hợp của các đoàn thể, ý thức của mỗi người cộng với các văn bản pháp luật chi tiết do Nhà nước ban hành như những nước tiên tiến đã làm.
khamchuabenh.net(Theo YKHOANET)
Tác giả : TS. BS. PHẠM NĂNG CƯỜNG
Nhiều người trong chúng ta, kể cả không ít cán bộ y tế thường hiểu chưa đầy đủ về y tế công cộng (YTCC - Public Health), cho rằng đó là các nội dung mà y tế phải quan tâm ở những nơi công cộng như bến tàu, xe, sân bay, bể bơi... Lại cũng không ít người nhầm với y tế cộng đồng (Community - Health) - là những nội dung chăm sóc sức khỏe cho một cộng đồng dân cư cụ thể như bản, làng, phường, xã. Nhân dịp được tìm hiểu về YTCC Pháp, cũng như qua tham khảo một cuốn sách giá trị về YTCC Pháp (Tái bản lần thứ 3 năm 1998 tại Paris do 4 tác giả nổi tiếng biên soạn: A. Levy, M.Cazaban, J. Duffour và R. Jourdan), xin chia sẻ cùng bạn đọc một số thông tin mà ta có thể học tập và áp dụng.
YTCC là tổ chức y tế của Nhà nước, không phải là y tế tư nhân. Ví dụ Bộ Y tế nước ta hay mọi quốc gia khác đều được gọi là Ministry of Public Health. Hệ thống tổ chức y tế mỗi nước phụ thuộc ở hệ thống chính trị và tổ chức hành chính nước đó, nhưng đều có chung một mục tiêu hoạt động gồm 4 mặt sau:
1. Giáo dục, động viên sức khỏe (Health Education, Health Promotion). Ví dụ: Giáo dục sức khỏe sinh sản cho nữ, trong đó có vệ sinh thai sản cho các bà mẹ để sinh ra những trẻ khỏe mạnh, thông minh; Hay giáo dục lối sống lành mạnh, vệ sinh, khoa học cho tuổi trẻ học đường để đào tạo cho quốc gia những công dân khỏe mạnh toàn diện, sống có ích cho bản thân, gia đình và xã hội.
2. Dự phòng (Prevention), như tiêm chủng, thực hiện 4 diệt (ruồi, muỗi, chuột, bọ), vệ sinh môi trường, cung cấp đủ nước sạch, thực phẩm sạch, tạo nơi ở, trường học, nơi sản xuất sáng sủa, có không khí trong lành, an toàn. Tạo cho các bệnh viện khung cảnh thoải mái để các em không sợ khi tới đó. Mục tiêu của công tác này là giúp người chưa mắc bệnh thêm khỏe mạnh, tránh được các nguy cơ bệnh tật; đồng thời giúp những người bệnh mau lành, không có nguy cơ tái phát.
3. Chữa trị (Treatment, Curation): Khi mắc phải bệnh tật hay tai nạn, cần được phát hiện sớm, tìm nguyên nhân để chữa trị kịp thời, đạt hiệu quả nhanh, giảm tối đa sự độc hại do thuốc gây ra, giúp bệnh nhân mau lành bệnh. Coi trọng việc chữa bệnh không dùng thuốc. Riêng về thuốc, phải đặt vấn đề an toàn lên hàng đầu rồi sau đó mới tới tính hữu hiệu.
4. Phục hồi chức năng (Rehabilitation): Sau khi chữa trị, nếu còn để lại một số di chứng cho bệnh nhân như: mù, câm, điếc, què, cụt, liệt, mất trí, giật cơ (bệnh Parkinson), cần có những bài tập hoặc chương trình trợ giúp đặc biệt để sớm đưa họ trở về với cộng đồng, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội.
4 mặt nói trên có quan hệ mật thiết, luôn bổ sung, hỗ trợ cho nhau.
Những vấn đề mà YTCC cần giải quyết
1. Sức khỏe với môi trường (Environmental - Health)
- Chống ô nhiễm không khí (khói, bụi, hơi khí độc).
- Chống ô nhiễm và làm cạn kiệt các nguồn nước sạch phục vụ sức khỏe và cuộc sống.
- Chống ô nhiễm do tiếng ồn và sự rung chuyển do con người gây ra, nhất là ở các đô thị và khu công nghiệp (như máy bay, xe cộ, nhà máy, loa phóng thanh...), gây tác hại tới sức khỏe, chủ yếu là sức khỏe tâm thần.
- Chống ô nhiễm các sóng điện từ, ví dụ điện thoại di động.
- Chống ô nhiễm các chất phóng xạ từ những lò phản ứng thuộc nhà máy hay các vụ thử vũ khí hạt nhân, các vụ đắm tàu có chuyên chở chất độc hại nguy hiểm; Kể cả việc thải rác bừa bãi xuống biển, trong đó có rác phóng xạ.
- Giải quyết tình trạng mật độ dân quá cao lâu dài hay đột xuất, gây các hậu quả xấu như tai nạn, ngộ độc, xả rác làm ô nhiễm môi trường (như các cuộc hành hương, biểu tình, thi đấu thể thao, liên hoan ca nhạc).
2. Tổ chức phòng chống các tai nạn: 3 loại chính là tai nạn sinh hoạt, tai nạn giao thông và tai nạn lao động.
3. Phòng chống ngộ độc: Rượu, thuốc lá, lạm dụng các loại thuốc ngủ, thuốc kích dục, thuốc ngừa thai, thuốc gây ảo giác, có thể dẫn tới nhiều hậu quả xấu về sức khỏe như gây quái thai, loạn trí, tử vong.
4. Công tác dự phòng
- Phòng chống các bệnh truyền nhiễm có thể gây thành dịch.
- Phòng chống các bệnh đặc biệt như HIV/AIDS, bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như lậu, giang mai, lao, viêm gan do virus, các bệnh do bệnh viện gây ra vì là nơi tập trung những mầm bệnh nguy hiểm nhất.
- Phòng bệnh tim và xơ vữa động mạch, các tai biến thường gặp ở lứa tuổi trung và cao niên.
- Phòng chống ung thư các loại.
- Phòng chống viêm phế quản mãn tính (do ô nhiễm không khí gây ra).
- Phòng chống các bệnh tâm thần, nhất là ở người cao tuổi.
5. Y tế xã hội
- Vấn đề chăm sóc sức khỏe cho các bà mẹ, gồm có sức khỏe sinh sản, vệ sinh thai sản, kế hoạch hóa gia đình, mối quan hệ giữa mẹ và con (Mother & Child Couple).
- Sức khỏe cho trẻ em (y tế nhà trẻ, mẫu giáo, trường học).
- Sức khỏe cho người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên cho cả 2 giới hay tuổi về hưu): Nhà chăm sóc người cao tuổi (Nursing home), bệnh viện cho người cao tuổi, vấn đề an sinh xã hội, bảo hiểm y tế.
- Sức khỏe cho người bị khuyết tật về thể chất, tâm thần do tai nạn, bệnh tật hoặc tuổi tác.
- Sức khỏe cho người sống không ổn định: Nhập cư trái phép, di tản do xung đột sắc tộc, trẻ bụi đời, người vô gia cư, người bị tạm giam...
6. An toàn thực phẩm, kể cả thực phẩm bổ sung (Food Supplements) dưới dạng thuốc như các vitamin, viên khoáng, sụn cá mập, viên sữa ong chúa, viên đạm...
7. Sức khỏe cho người từ các nước đang phát triển mới tới, trong đó mô hình bệnh tật và lối sống có nhiều khác biệt như: các bệnh nhiễm ký sinh trùng ruột, sốt rét, lao, sởi, uốn ván, bướu cổ; Các bệnh tiêu chảy do nhiễm khuẩn, HIV/AIDS, suy dinh dưỡng.
Tóm lại, qua những nội dung trên, chúng ta có thể hiểu một cách khái quát về YTCC. Ðể làm tốt công tác này, cần có sự chỉ đạo trực tiếp của Nhà nước, các cấp chính quyền, trách nhiệm của từng ngành (không chỉ riêng ngành y tế), sự phối hợp của các đoàn thể, ý thức của mỗi người cộng với các văn bản pháp luật chi tiết do Nhà nước ban hành như những nước tiên tiến đã làm.
khamchuabenh.net(Theo YKHOANET)