sunrise
05-04-09, 01:38 PM
Trong Đông y, đái dầm còn gọi là di niệu, là tình trạng tiểu tiện không tự chủ, thể hiện ở chứng đái dầm hoặc đái nhiều lần không cầm được. Ở trẻ dưới 5 tuổi, đái dầm là hiện tượng sinh lý, trên 5 tuổi là bệnh lý. Đái không cầm được thường gặp ở người già.
Các nguyên nhân gây đái dầm thường gặp là:
- Thận khí hư hàn: Đái dầm khi ngủ, sắc mặt trắng, sợ lạnh, chân tay lạnh, lưng gối mỏi, ăn kém, miệng nhạt, nước tiểu trong.
- Phế khí, tỳ khí hư: Đái dầm nhiều lần nhưng lượng ít, sắc mặt trắng, người gầy, mệt mỏi, ăn kém, phân nát, hay ra mồ hôi.
- Tâm khí bất túc ảnh hưởng đến can thận: Tâm trạng lo lắng, ngủ hay mơ màng, cứ mơ là đái dầm, tỉnh dậy mới biết.
Trẻ em thường do mải chơi, ban ngày chạy nhảy hò hét, đêm ngủ đái dầm đến sáng mới biết.
Xoa bóp bấm huyệt
Bệnh nhân lúc đầu nằm ngửa, sau nằm sấp, thày thuốc đứng hoặc ngồi làm các thủ thuật sau:
Day bấm huyệt: Dùng gốc bàn tay ấn xuống nhẹ nhàng vùng dưới rốn bệnh nhân, day theo chiều kim đồng hồ khoảng 40-50 vòng, khi thấy vùng da đó nóng và hồng lên là được. Tiếp đó, dùng đầu ngón tay cái hay ngón giữa đặt vuông góc với mặt da bấm vào huyệt trung cực (nằm sát bờ xương mu, trên đường thẳng từ rốn xuống 4 tấc - mỗi tấc bằng 1,8 cm) và huyệt quan nguyên (từ rốn thẳng xuống 3 tấc), huyệt khí hải (từ rốn thẳng xuống 1,5 tấc). Cho bệnh nhân nằm sấp, hai tay xuôi, tư thế thoải mái, thở đều và thả lỏng cơ bắp.
Xát: Xòe bàn tay đặt lên vùng thắt lưng và xương cùng, xát lên da bệnh nhân theo chiều phải, trái, xát liên tục và nhanh dần đến khi vùng da nóng và hồng lên là được.
Ấn - day huyệt: Dùng đầu ngón cái ấn vào huyệt thận du (mỏm gai đốt sống thắt lưng ra 1,5 tấc) và bàng quang du (mỏm gai đốt sống cùng ngang ra 2 bên 1,5 tấc).
Mỗi ngày xoa bóp, bấm huyệt một lần trong 25-30 phút. Khi hết đái dầm, bấm thêm 1 tuần để củng cố. Trong khi điều trị, nhắc bệnh nhân uống ít nước vào buổi tối, ăn cơm khan và kiêng canh rau cải.
Chăm sóc người già bị tiểu tiện không tự chủ
Vì chứng bệnh phổ biến của người cao tuổi này, nhiều cụ xấu hổ, mặc cảm không dám tiếp xúc với ai, lâu ngày còn bị trầm cảm. Tiếc là con cháu thường cho tiểu tiện không tự chủ là chứng bệnh đương nhiên của tuổi già, không đưa các cụ đi khám chữa dù tình trạng này hoàn toàn có thể tránh và điều trị.
Theo cơ chế tiết niệu, nước tiểu được lọc qua thận, sau đó được giữ ở bàng quang. Khi bàng quang đầy sẽ truyền tín hiệu qua dây thần kinh lên não báo cho não biết. Các dây thần kinh khác lại báo ngược lại bàng quang. Khi đó nếu có điều kiện đi tiểu, bàng quang sẽ co bóp đẩy nước tiểu ra ngoài, nếu chưa có điều kiện thì nước tiểu tiếp tục được giữ trong bàng quang.
Khi tuổi già đến, hoạt động của thận và bàng quang trở nên kém hơn. Lúc tiểu tiện, bàng quang không có khả nǎng tống hết nước tiểu ra, do vậy khi tiểu xong vẫn còn một lượng nước tiểu tồn dư trong bàng quang. Việc ứ đọng nước tiểu như vậy sẽ tạo điều kiện gây nhiễm trùng đường niệu.
Ở người già, có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể ảnh hưởng đến hoạt động tiểu tiện, chẳng hạn như đi lại khó khǎn do đau khớp, đau chân, một số bệnh như đái tháo đường, hoặc dùng thuốc lợi tiểu... sẽ gây đái nhiều với các triệu chứng sau:
Cǎng ép bàng quang
Là tình trạng són đái khi người già làm bất cứ động tác gì gây một áp lực ép lên bàng quang chẳng hạn như đứng lên, vận động hoặc thậm chí ho hoặc cười. Dạng tiểu tiện không tự chủ này hay gặp ở phụ nữ, nhất là phụ nữ béo, chửa đẻ nhiều lần. Thường chỉ són ít nước tiểu, nhưng đôi khi cũng són nhiều.
Không nhịn được
Bệnh nhân không kịp ra nhà vệ sinh đã đái ra quần rồi. Số lượng nước tiểu thường nhiều, xảy ra đột ngột thường không có dấu hiệu báo trước do khả nǎng giữ nước tiểu của bàng quang bị suy yếu. Những người này thường không dám đi đâu xa nhà vệ sinh vì sợ tiểu ra quần, do vậy ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt của các cụ.
Đái rỉ
Đôi khi đường ra của nước tiểu bị tắc nghẽn do phì đại tuyến tiền liệt (ở nam giới), sa dạ con (ở nữ giới) hoặc do táo bón (nhu động ruột kém). Loại này gặp cả ở nam lẫn nữ. Người bị bệnh này có thời gian để ra nhà vệ sinh, nhưng vì bàng quang không có khả nǎng tháo hết nước tiểu nên hay bị đái rỉ giữa các lần đi tiểu.
Đái rỉ liên tục
Nước tiểu rỉ ra liên tục do các thần kinh đến bàng quang bị tổn thương vì mắc bệnh ở tủy sống hoặc đột qụy. Quần áo, chǎn đệm của bệnh nhân lúc nào cũng ướt.
Nguyên nhân
Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên tiểu tiện không tự chủ, kể cả tổn thương thực thể như nhiễm trùng tiết niệu hay tâm thần như lú lẫn, sa sút tâm thần. Đôi khi nguyên nhân lại ở môi trường xung quanh: nhà vệ sinh xa, không thuận tiện. Cũng có thể do dùng một số thuốc như lợi tiểu hoặc một số thuốc an thần làm bệnh nhân không nhớ là phải đi tiểu. Tiểu tiện không tự chủ cũng hay xảy ra khi người già bị ốm vì một lý do nào khác. Khi bệnh khỏi thì tình trạng này cũng tự hết.
Các nguyên nhân gây đái dầm thường gặp là:
- Thận khí hư hàn: Đái dầm khi ngủ, sắc mặt trắng, sợ lạnh, chân tay lạnh, lưng gối mỏi, ăn kém, miệng nhạt, nước tiểu trong.
- Phế khí, tỳ khí hư: Đái dầm nhiều lần nhưng lượng ít, sắc mặt trắng, người gầy, mệt mỏi, ăn kém, phân nát, hay ra mồ hôi.
- Tâm khí bất túc ảnh hưởng đến can thận: Tâm trạng lo lắng, ngủ hay mơ màng, cứ mơ là đái dầm, tỉnh dậy mới biết.
Trẻ em thường do mải chơi, ban ngày chạy nhảy hò hét, đêm ngủ đái dầm đến sáng mới biết.
Xoa bóp bấm huyệt
Bệnh nhân lúc đầu nằm ngửa, sau nằm sấp, thày thuốc đứng hoặc ngồi làm các thủ thuật sau:
Day bấm huyệt: Dùng gốc bàn tay ấn xuống nhẹ nhàng vùng dưới rốn bệnh nhân, day theo chiều kim đồng hồ khoảng 40-50 vòng, khi thấy vùng da đó nóng và hồng lên là được. Tiếp đó, dùng đầu ngón tay cái hay ngón giữa đặt vuông góc với mặt da bấm vào huyệt trung cực (nằm sát bờ xương mu, trên đường thẳng từ rốn xuống 4 tấc - mỗi tấc bằng 1,8 cm) và huyệt quan nguyên (từ rốn thẳng xuống 3 tấc), huyệt khí hải (từ rốn thẳng xuống 1,5 tấc). Cho bệnh nhân nằm sấp, hai tay xuôi, tư thế thoải mái, thở đều và thả lỏng cơ bắp.
Xát: Xòe bàn tay đặt lên vùng thắt lưng và xương cùng, xát lên da bệnh nhân theo chiều phải, trái, xát liên tục và nhanh dần đến khi vùng da nóng và hồng lên là được.
Ấn - day huyệt: Dùng đầu ngón cái ấn vào huyệt thận du (mỏm gai đốt sống thắt lưng ra 1,5 tấc) và bàng quang du (mỏm gai đốt sống cùng ngang ra 2 bên 1,5 tấc).
Mỗi ngày xoa bóp, bấm huyệt một lần trong 25-30 phút. Khi hết đái dầm, bấm thêm 1 tuần để củng cố. Trong khi điều trị, nhắc bệnh nhân uống ít nước vào buổi tối, ăn cơm khan và kiêng canh rau cải.
Chăm sóc người già bị tiểu tiện không tự chủ
Vì chứng bệnh phổ biến của người cao tuổi này, nhiều cụ xấu hổ, mặc cảm không dám tiếp xúc với ai, lâu ngày còn bị trầm cảm. Tiếc là con cháu thường cho tiểu tiện không tự chủ là chứng bệnh đương nhiên của tuổi già, không đưa các cụ đi khám chữa dù tình trạng này hoàn toàn có thể tránh và điều trị.
Theo cơ chế tiết niệu, nước tiểu được lọc qua thận, sau đó được giữ ở bàng quang. Khi bàng quang đầy sẽ truyền tín hiệu qua dây thần kinh lên não báo cho não biết. Các dây thần kinh khác lại báo ngược lại bàng quang. Khi đó nếu có điều kiện đi tiểu, bàng quang sẽ co bóp đẩy nước tiểu ra ngoài, nếu chưa có điều kiện thì nước tiểu tiếp tục được giữ trong bàng quang.
Khi tuổi già đến, hoạt động của thận và bàng quang trở nên kém hơn. Lúc tiểu tiện, bàng quang không có khả nǎng tống hết nước tiểu ra, do vậy khi tiểu xong vẫn còn một lượng nước tiểu tồn dư trong bàng quang. Việc ứ đọng nước tiểu như vậy sẽ tạo điều kiện gây nhiễm trùng đường niệu.
Ở người già, có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể ảnh hưởng đến hoạt động tiểu tiện, chẳng hạn như đi lại khó khǎn do đau khớp, đau chân, một số bệnh như đái tháo đường, hoặc dùng thuốc lợi tiểu... sẽ gây đái nhiều với các triệu chứng sau:
Cǎng ép bàng quang
Là tình trạng són đái khi người già làm bất cứ động tác gì gây một áp lực ép lên bàng quang chẳng hạn như đứng lên, vận động hoặc thậm chí ho hoặc cười. Dạng tiểu tiện không tự chủ này hay gặp ở phụ nữ, nhất là phụ nữ béo, chửa đẻ nhiều lần. Thường chỉ són ít nước tiểu, nhưng đôi khi cũng són nhiều.
Không nhịn được
Bệnh nhân không kịp ra nhà vệ sinh đã đái ra quần rồi. Số lượng nước tiểu thường nhiều, xảy ra đột ngột thường không có dấu hiệu báo trước do khả nǎng giữ nước tiểu của bàng quang bị suy yếu. Những người này thường không dám đi đâu xa nhà vệ sinh vì sợ tiểu ra quần, do vậy ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt của các cụ.
Đái rỉ
Đôi khi đường ra của nước tiểu bị tắc nghẽn do phì đại tuyến tiền liệt (ở nam giới), sa dạ con (ở nữ giới) hoặc do táo bón (nhu động ruột kém). Loại này gặp cả ở nam lẫn nữ. Người bị bệnh này có thời gian để ra nhà vệ sinh, nhưng vì bàng quang không có khả nǎng tháo hết nước tiểu nên hay bị đái rỉ giữa các lần đi tiểu.
Đái rỉ liên tục
Nước tiểu rỉ ra liên tục do các thần kinh đến bàng quang bị tổn thương vì mắc bệnh ở tủy sống hoặc đột qụy. Quần áo, chǎn đệm của bệnh nhân lúc nào cũng ướt.
Nguyên nhân
Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên tiểu tiện không tự chủ, kể cả tổn thương thực thể như nhiễm trùng tiết niệu hay tâm thần như lú lẫn, sa sút tâm thần. Đôi khi nguyên nhân lại ở môi trường xung quanh: nhà vệ sinh xa, không thuận tiện. Cũng có thể do dùng một số thuốc như lợi tiểu hoặc một số thuốc an thần làm bệnh nhân không nhớ là phải đi tiểu. Tiểu tiện không tự chủ cũng hay xảy ra khi người già bị ốm vì một lý do nào khác. Khi bệnh khỏi thì tình trạng này cũng tự hết.